కళాతపస్వి ‘ఆత్మగౌరవం’
తల్లితండ్రులు తమ పిల్లల్ని మంచి పౌరులుగా తీర్చిదిద్దాలని తాపత్రయపడుతుంటారు. అయితే పిల్లలకు కూడా సొంత అభిప్రాయాలుంటాయి. అవి సంఘర్షణకు దారి తీస్తుంటాయి. తమ మాట నెగ్గించుకోవాలని పెద్దలు, తమ వ్యక్తిత్వం నిలుపుకోవాలని పిల్లలు పోటీపడుతుంటారు. ఈ సంఘర్షణల మధ్య ఆస్తులు, అంతస్తులు బలీయమైన శక్తులుగా పనిచేస్తాయి. కానీ, వీటన్నిటికంటే అంతఃకరణ, ఆత్మగౌరవం ప్రధానమని తెలియజెప్పిన గొప్ప చిత్రాన్ని అన్నపూర్ణ పిక్చర్స్‌ వారు ‘‘ఆత్మగౌరవం’’ పేరుతో నిర్మించారు. కళాతపస్వి కాశీనాథుని విశ్వనాథ్‌ తొలిసారి దర్శకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించి రంజింపజేసిన ఈ చిత్రం 11, మార్చి 1966న విడుదలైన శతదినోత్సవం జరుపుకుంది. యాభైమూడేళ్లు పూర్తి చేసుకున్న ఈ సినిమా విశేషాలు సితార డిజటల్‌ పాఠకుల కోసం...

చిత్రకథ ఇదీ..
నమ్మకస్తుడైన రామయ్య (గుమ్మడి) పల్లెటూరి రైతు. అతని తల్లి శాంతమ్మ (హేమలత). రామయ్య తమ్ముడు శ్రీనివాసరావు (వాసు - నాగేశ్వరరావు)ను అతని భార్య జానకమ్మ (పుష్పకుమారి) చిన్నతనం నుంచి కన్నతల్లిలా పెంచుతుంది. జమీందారు వరహాలరావు (రేలంగి) పొలాన్ని రామయ్య సాగుచేస్తూ ఉంటాడు. సంతానం లేని జమీందారు వాసుని దత్తత తీసుకొంటాడు. కానీ, ఆయన భార్య సంతానలక్ష్మి (సూర్యకాంతం)కి మొదటి నుంచి తన చెల్లెలి కొడుకు వేణు (చలం)ను దత్తత తీసుకోవాలని ఉంటుంది. ఆమె కోరిక ఫలించకపోవడంతో, వాసుని కన్నవారికి దూరం చేస్తుంది. వరహాలరావు వాసుని రామయ్య కుటుంబానికి దూరంగా, పట్నంలో చదివించి పెద్ద చేస్తాడు. వాసుని తల్లి కంటే మిన్నగా పెంచిన రామయ్య భార్య జానకమ్మ జబ్బుచేసి చనిపోతుంది. ఆ వార్తను వాసుకు తెలియకుండా సంతానలక్ష్మి తొక్కి పెడుతుంది. దత్తత స్వీకారానికి ముందు రామయ్య తన మేనకోడలు సావిత్రి (కాంచన)తో వాసుకు వివాహం జరిపించాలని జమీందారు నుంచి వాగ్దానం తీసుకుంటాడు. కానీ సంతానలక్ష్మి అందుకు విరుద్ధంగా పట్నంలో ఉన్న జడ్జి భజగోవిందం (రమణారెడ్డి) కూతరు గీత (రాజశ్రీ)తో వాసుకు సంబంధం ఖాయం చేస్తుంది. అయితే అశక్తుడైన జమీందారు భార్య మాటకు ఎదురు చెప్పలేకపోతాడు. వాసుని అపార్థం చేసుకొన్న రామయ్య పంతం కొద్దీ సావిత్రికి మరో గొప్పింటి సంబంధం చేయాలని తలపోస్తాడు. అందుకు ప్రతిగా ఆ ఇంట్లో పిచ్చిపిల్ల పార్వతి (వాసంతి)ని వివాహం చేసుకొనేందుకు సిద్ధపడతాడు. తన వల్ల మామయ్య జీవితం నరకం కాకుడదని పెళ్లికి ముందురోజు సావిత్రి ఇల్లు వదిలి వెళ్లిపోతుంది. ఇచ్చిన మాట నిలుపునేందుకు రామయ్య పిచ్చిపిల్లను పెళ్లాడతాడు. ఇల్లు వదిలిన సావిత్రి పట్నంలో సేవాసదన్‌లో చేరి నృత్యం నేర్చుకొని ప్రదర్శనలిస్తుంటుంది. వాసు ఆమెను చూసి మనసిస్తాడు. సావిత్రికి వాసు తన మేనమామ అని తెలుసు. ఈలోగా వరహాలరావు, జడ్జిగారు వాసు-గీతల పెళ్లి ఖాయం చేసుకుంటూ తాంబూలం ఇచ్చిపుచ్చుకుంటారు. సావిత్రి తన మేనకోడలని, అన్న రామయ్యకు అన్యాయం జరిగిందని తెలుసుకొన్న వాసు, తల్లికి, అన్నకు క్షమాపణలు చెప్పి పెంచినవారిని ఎదిరించి సావిత్రిని పెళ్లిచేసుకొంటాడు. వాసు ఈ క్లిష్ట సమస్యను అందంగా, ఆహ్లాదంగా పరిష్కరించి అందరి ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడడం ఈ సినిమా గొప్పతనం.


ర‘సాలూరి’న పాటలు...
సాలూరి రాజేశ్వరరావు సంగీత ప్రతిభను ఎలా వాడుకోవాలో నిర్మాత దుక్కిపాటి మధుసూదనరావుకు తెలిసినంతగా మరే ఇతర నిర్మాతకు తెలియదు. అందుకే అన్నపూర్ణ సంస్థకు రాజేశ్వరరావు అందించిన సంగీతం అమరం. ‘ఆత్మగౌరవం’ సినిమాలో మొత్తం పది పాటలున్నాయి. ఇందులో పాటలన్నీ మరలామరలా వినాలనిపించే అమృత గుళికలే. రేలంగి తన పొలాల గొడవ పరిష్కారం కోసం పల్లెటూరికి వచ్చి, గుమ్మడి ఇంటిలో విందు ఆరగించినప్పుడు చిన్ననాటి వాసు, సావిత్రి ఆలపించే సినారె గీతం ‘మారాజులొచ్చారు మహరాజులొచ్చారు మాయింటికొచ్చారు.. మా మంచి వారంట మనసున్న వారంట మాకెంతో నచ్చారు’’ ఒక అద్భుతమైన పాట. ఈ సన్నివేశంలో రేలంగికి కుర్చీ వేసి, బల్లమీద భోజనం వడ్డించి గుమ్మడి విసనకర్రతో సేదదీర్చుతుంటే, అల్లు రామలింగయ్యకు పీట వేసి, బల్లమీద భోజనం వడ్డించడం విశ్వనాథ్‌ ప్రతిభ. ఈ పాటలో ముద్దపప్పు ఆవకాయ, గుత్తి వంకాయ, గారెలు, బూరెలు, నేతిబొబ్బట్లు ఆప్యాయంగా వడ్డించే గ్రామీణ సంప్రదాయం గౌరవ ప్రపత్తులకు అద్దంపడుతుంది. సినిమా కథకు ఈ పాటే మలుపు. అంతర్‌ కళాశాల వక్తృత్వ పోటీల్లో అక్కినేని ఆలపించే ఆరుద్ర గీతం ‘‘ప్రేమించి పెళ్లి చేసుకో.. నీ మనసంతా హాయినింపుకో’’లో ప్రేమ వివాహానికి పెద్దపీట వేశారు దర్శకుడు. వరుని వలపు, వధువు తలపు తెలుసుకోలేక పెళ్లిళ్లు జరిపినా, కట్నాల కోసం పాకులాడినా చివరకు ఎడమోము, పెడమోములే మిగుల్తాయని, పురాణాలలో కూడా ప్రేమ పెళ్లిళ్లు జరిగాయని కృష్ణుడు-రుక్మిణి, దుష్యంతుడు-శకుంతల, నలుడు-దమయంతిల ఉదంతం పాటలో జొప్పించడం బాగుంటుంది. ఆరుద్ర రాయగా అక్కినేని, రాజశ్రీల మీద చిత్రీకరించిన ‘ప్రేమించనిదే పెళ్లాడని తెగ కోతలు కోశావులే..ఆ మాటలు ఏమైనవి అహ అయ్యగారు ఓడారులే’ పాటకు, అక్కినేని కాలేజీలో పాడే పాటకు అవినాభావ సంబంధముంది. రాజశ్రీ - అక్కినేని యుగళగీతం సినారే రాసిన ‘‘పరువము పొంగే వేళలో పరదాల వెందుకో.. చెంగున లేచీ చేతులు సాచి చెలియ నన్నందుకో...’’ కూడా అలరించేదే. ఇక అక్కినేని-కాంచన విషయానికొస్తే రామప్ప, పాకాల సరస్సు వద్ద చిత్రీకరించిన దాశరథి గీతం ‘‘ఒక పూల బాణం తగిలింది మదిలో, తొలిప్రేమ దీపం వెలిగిందిలే’’ గురించి చెప్పాలి. శంకరాభరణ రాగస్వరాలతో అల్లిన ఈ పాట హిందీ సినిమా ‘తాజమహల్‌’లో పహాడి రాగంలో రోషన్‌ స్వరపరచిన ‘‘జోవాదా కియా వో నిభానా పడేగా’’ పాటను గుర్తు చేస్తుంది. పహాడి రాగం కూడా ఆ శంకరాభరణ రాగజన్యం కావడం ఈ పోలికకు కారణం కావచ్చు. సినిమా మొత్తం మీద ఈ పాట మకుటాయమానం. ఆరుద్ర విరచిత అక్కినేని-కాంచన డ్యూయెట్‌ ‘‘రాననీ రాలేననీ ఊరకె అంటావు..రావాలనే ఆశలేనిదే ఎందుకు వస్తావు’’ ఒక టీజింగ్‌ సాంగ్‌. నటభైరవి రాగంలో ఈ పాటను ఘంటసాల పాడిన తీరు అద్భుతంగా ఉంటుంది. కారులో మొదలై విడిది గృహంలో చిరుజల్లుల మధ్య ఒదిగే మహాకవి శ్రీశ్రీ గీతం ‘‘వలపులు విసిరిన పూవులే కురిపించే తేనియలే’’ మరో అద్భుత గీతం. ఇందులో ‘ఉరిమిన జడిసే నెచ్చెలి అడుగక ఇచ్చెను కౌగిలి’ అంటూ అక్కినేని ఆలపిస్తే, ‘నీ హృదయములో ఒదిగినచో బెదురింక యేమున్నది’ అని కాంచన గోముగా జవాబివ్వడం మంచి ప్రయోగం. దాశరథి గీతం ‘‘అందెను నేడే అందని జాబిల్లి..నా అందాలన్నీ అతని వెన్నెలలే’’ఒక జాబిలి పాట. ఈ పాట చివర్లో అక్కినేని కారులో వచ్చి పిట్టగోడ మీంచి పెరట్లో పాడుతున్న కాంచన నృత్యాన్ని వీక్షించడం పాటకు కొసమెరుపు. ‘‘ముందటి వలె నాపై నెనరున్నదా సామి... ముచ్చటలిక నేలరా.. మువ్వగోపాలా’’ అనే నృత్యం డా।। సుమతీ కౌశల్‌ కూర్చిన కూచిపూడి నృత్యరీతులను అత్యద్భుతంగా ఆవిష్కరించింది. సుశీల ఆలపించిన విషాద గీతం ‘‘బ్రతుకే నేటితో బరువైపోయెలే.. మదిలో ఆశలే మసిగా మారేలే’’ దాశరథి రచన. ఈ సినిమాలోని హిట్‌ పాటలే ఆత్మగౌరవం రిపీట్‌ రన్‌లో కాసుల వర్షానికి కారణమయ్యాయి. ఈ సినిమాకు ముగ్గురు హీరోలు.. సాలూరు రాజేశ్వరరావు, విశ్వనాథ్, అక్కినేని నాగేశ్వరరావులు అనేది నిస్సందేహం.


మరిన్ని విశేషాలు...


* కళాతపస్వి విశ్వనాథ్‌కు దర్శకునిగా ‘ఆత్మగౌరవం’ మొదటి సినిమా. విశ్వనాథ్‌ పట్టభద్రుడయ్యాక తొలుత మద్రాసు వాహిని స్టూడియోలో ధ్వనిముద్రణ విభాగంలో రికార్డిస్టుగా చేరారు. వాహినీ స్టూడియోలో ప్రతి టెక్నిషియను కెమరా ప్రొజెక్షన్, లేబొటరీ వంటి అన్ని విభాగాలలో పనిచేయాలి అనే నిబంధన ఉండేది. అలా ఆడియో విభాగంలో విశ్వనాథ్, ఎన్నో చిత్రాలకు సౌండ్‌ రికార్డిస్టుగా పనిచేశారు. తరువాత రామనాథ్‌కు సహాయకుడిగా పనిచేశారు.

* అన్నపూర్ణావారి ‘తోడికోడళ్లు’ సినిమాకు సౌండ్‌ రికార్డిస్టుగా పనిచేస్తున్నప్పుడు ఆదుర్తి సుబ్బారావుతో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆ పరిచయంతో అన్నపూర్ణా వారి ‘ఇద్దరు మిత్రులు’, ‘చదువుకున్న అమ్మాయిలు’, ‘డాక్టర్‌ చక్రవర్తి’ చిత్రాలకు సహాయదర్శకుడిగా పనిచేస్తున్నప్పుడు దుక్కిపాటి మధుసూదనరావు, అక్కినేని దృష్టి ఆకర్షించడం జరిగింది. ‘మూగమనసులు’ చిత్రానికి రెండవ యూనిట్‌ దర్శకుడు విశ్వనాథే.

* అన్నపూర్ణా సంస్థకు హీరాలాల్‌ నృత్యదర్శకుడుగా ఉండేవారు. చిత్రపరిశ్రమ హైదరాబాద్‌కు తరలిరావడంతో, స్థానిక కళాకారులను ప్రోత్సాహించాలని ప్రముఖ నృత్య కళాకారిణి డా।। సుమతీ కౌశల్‌ నృత్యదర్శకురాలిగా పరిచయం చేశారు. హీరాలాల్‌ ఆమెకు సహకరించారు. ఆ రోజుల్లో డా।। సుమతీ కౌశల్‌ ‘నృత్య శిఖర డ్యాన్స్‌ స్కూల్‌’ పేరుతో బాలబాలికలకు కూచిపూడి, భరతనాట్యం, ఒడిస్సీ నాట్యరీతుల్లో శిక్షణా తరగతులు నిర్వహిస్తుండేది. తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమకు తొలి మహిళా నృత్యదర్శకురాలు ఈమే!

* విశ్వనాథ్‌ పనితనం గమనించిన అక్కినేని, అన్నపూర్ణా సంస్థలోకి ఆహ్వానించి, దర్శకత్వశాఖలో రేండేళ్లు పనిచేశాక సొంతంగా దర్శకత్వం నిర్వహించే అవకాశాన్ని ఇస్తానని వాగ్దానం చేశారు. అలా ఆన్నపూర్ణా సంస్థలో ‘వెలుగునీడలు’ చిత్రం నుంచి ఎక్కువ సినిమాలకు సహకార దర్శకునిగా విశ్వనాథ్‌ పనిచేశారు. అన్నమాట ప్రకారం ‘డాక్టర్‌ చక్రవర్తి’ సినిమా తరువాత అన్నపూర్ణా సంస్థ ‘ఆత్మగౌరవం’ సినిమాకు దర్శకత్వ పగ్గాలు విశ్వనాథ్‌కు అప్పగించింది.

* గొల్లపూడి మారుతీరావు మాత్రం చిత్రసీమకు ఈ సినిమాతోనే పరిచమయ్యారు. సంభాషణలను భమిడిపాటి రాధాకృష్ణతో కలిసి మారుతీరావు రాశారు. సినేరియోను దుక్కిపాటి ఒక్కరే రూపొందించడం విశేషం. ఈ సినిమాలో రాజశ్రీ, కాంచన నృత్యం చేసే క్షేత్రయ్య పదం ‘‘ముందటి వలె నాపై నెనరున్నదా సామి..ముచ్చటలిక నేలరా...మువ్వగోపాలా’’కు సుమతీ కౌశల్‌ కూర్చిన కూచిపూడి నృత్యరీతులు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచాయి.

* ఈ సినిమా అవుట్‌డోర్‌ షౌటింగ్‌ కోసం ముళ్లపూడి హరిశ్చంద్రప్రసాద్, లక్ష్మీపతి బ్రదర్స్‌కు చెందిన బంగళాతోబాటు వారి తోటను కూడా వినియోగించుకున్నారు. ఆంధ్రమహిళ సభ వారు సెట్స్‌ అలంకరణలో సహకరించారు. ఈ సినిమాలో పాటలన్నింటినీ రామప్ప దేవాలయ ప్రాంగణంలోను, దిండి ప్రాజెక్టు, పబ్లిక్‌ గార్డెన్స్‌లోను స్థానికంగానే చిత్రీకరించారు.

* అప్పట్లో ఆకాశవాణి హైదరాబాద్‌ ప్రొడ్యూసరుగా పనిచేస్తున్న గొల్లపూడి మారుతీరావు ప్రముఖ రచయిత్రి యద్ధనపూడి సులోచనారాణితో కలిసి ‘ఆత్మగౌరవం’ సినిమాకు కథను సమకూర్చారు. అంతకుముందు ‘చదవుకున్న అమ్మాయిలు’ సినిమాకు సులోచనారాణి సినేరియో రూపకల్పనలో సహకరించింది. ఈ సినిమా కథ చర్చలు ముఖ్యంగా హైదరాబాద్‌ అబిడ్స్‌ తాజ్‌మహల్‌ హోటల్లోను, పబ్లిక్‌ గార్డెన్స్‌లోను జరగడం విశేషం.

* 1964లో ‘నంది’ బహుమతులను ప్రవేశపెట్టిన తరువాత 1966లో ‘ఆత్మగౌరవం’ చిత్రానికి కాంస్య నంది లభించగా, ఉత్తమ కథా రచనకు గొల్లపూడి మారుతీరావు, యద్దనపూడి సులోచనారాణిలకు సంయుక్తంగా ‘నంది’ బహుమతి లభించింది.

- ఆచారం షణ్ముచారి


Copyright 2019 USHODAYA ENTERPRISES PVT LTD, ALL RIGHTS RESERVED.
Powered by WinRace Technologies.